"Ο κομμένος λαιμός"

Μισέλ Λεϊρίς «Ο ΚΟΜΜΕΝΟΣ ΛΑΙΜΟΣ»

Σε ηλικία πέντε ή έξι χρονών, υπήρξα θύμα μιας επίθεσης. Θέλω να πω ότι υποβλήθηκα σε μια εγχείριση μέσα στο λαιμό, που συνίστατο στο να μου αφαιρέσουνε κρεατάκια.
Η επέμβαση έλαβε χώρα με έναν πολύ βάναυσο τρόπο, δίχως να με κοιμίσουν.Το πρώτο σφάλμα των γονιών μου ήταν ότι με πήγαν στο χειρουργείο χωρίς να μου πούνε που με πήγαιναν.Εάν η μνήμη μου δεν με απατά, φανταζόμουνα ότι πηγαίναμε στο τσίρκο.Απείχα λοιπόν πολύ από το να προβλέψω τη μακάβρια έκπληξη που μου επιφύλασσε ο οικογενειακός γερο-γιατρός, που υποστήριζε τον χειρουργό. Όλα αυτά εξελίχθηκαν με ακρίβεια, σαν μια προσχεδιασμένη επιχείρηση, και είχα το συναίσθημα ότι με είχανε παρασύρει σε μια βδελυρή απαγωγή.

Ιδού πως διαδραματίστηκαν τα γεγονότα: αφήνοντας τους γονείς μου στην αίθουσα αναμονής, ο γερο-γιατρός με οδήγησε στον χειρουργό που βρισκόταν σε ένα άλλο δωμάτιο, με μεγάλη μαύρη γενειάδα και λευκή μπλούζα (αυτή είναι, τουλάχιστον, η εικόνα του δράκου που έχω συγκρατήσει).
Διέκρινα κοφτερά εργαλεία και σίγουρα θα φαινόμουνα τρομοκρατημένος, γιατί παίρνοντάς με στα γόνατά του ο γερο-γιατρός, μου είπε για να με καθησυχάσει:
«Έλα μικρουλάκο μου! Θα παίξουμε ότι μαγειρεύουμε».

Από εκείνη τη στιγμή δεν θυμάμαι τίποτα άλλο εκτός από την αιφνιδιαστική επίθεση του χειρουργού που έχωσε ένα εργαλείο μέσα στο λαιμό μου, τον πόνο που ένιωσα και την κραυγή ζώου που ξεκοιλιάζουν, που άφησα. Η μητέρα μου που με άκουσε από δίπλα τρομοκρατήθηκε.




Μέσα στο αμάξι που γυρίζαμε, δεν είπα ούτε λέξη. Το σοκ ήτανε τόσο ισχυρό που επί 24 ώρες στάθηκε αδύνατο να μου αποσπάσουνε λέξη.
Η μητέρα μου, τελείως χαμένη, αναρωτιότανε μήπως είχα μουγγαθεί.
Τα μόνα που θυμάμαι από την περίοδο που ακολούθησε αμέσως μετά την εγχείριση, είναι η επιστροφή με άμαξα, οι άκαρπες προσπάθειες των γονιών μου να με κάνουν να μιλήσω και μετά, στο σπίτι: τη μητέρα μου να με κρατάει στην αγκαλιά της μπροστά στο τζάκι του σαλονιού, τις γρανίτες που μου δίνανε να καταπίνω, το αίμα που πολλές φορές έφτυνα και που το μπέρδευα με το χρώμα της φράουλας της γρανίτας.
Η ανάμνηση αυτή είναι νομίζω η πιο οδυνηρή της παιδικής μου ηλικίας.
Όχι μονάχα δεν καταλάβαινα γιατί με είχανε πονέσει τόσο, αλλά είχα την εντύπωση μιας εξαπάτησης, μιας παγίδας, μιας αποτρόπαιας δολιότητας εκ μέρους των μεγάλων, που δεν με είχανε καλοπιάσει παρά μόνο για να επιδοθούν στην πιο θηριώδη βία πάνω μου.
Όλη η εντύπωσή μου για τη ζωή έχει σημαδευτεί από αυτό: ο κόσμος, γεμάτος παγίδες, δεν είναι παρά μια αχανής φυλακή ή ένα χειρουργικό δωμάτιο.

Δεν βρίσκομαι στη γη παρά για να είμαι μια σάρκα για τους γιατρούς, σάρκα για τα κανόνια, σάρκα για το φέρετρο.
Καθώς και η δολία υπόσχεση να με πάνε στο τσίρκο ή να παίξουμε ότι μαγειρεύουμε, ό,τι πιο ευχάριστο θα μπορούσε να μου συμβεί, δεν είναι παρά ένα δόλωμα, ένας τρόπος να μου χρυσώσουν το χάπι για να με οδηγήσουνε με μεγαλύτερη σιγουριά στο σφαγείο όπου, αργά ή γρήγορα, οφείλω να οδηγηθώ.

Μετάφραση: Γιάννης Πεταλάς

Απόσπασμα από το εισαγωγικό τμήμα του «Ηλικία Ανδρός», έργο που αποτελεί τον εναρκτήριο τόμο ενός επίμονου και εκτενέστατου αυτοβιογραφικού πειράματος –έχει χαρακτηριστεί ως η σημαντικότερη αυτοβιογραφία του 20ου αιώνα- ο «κομμένος λαιμός» εστιάζεται στην τραυματική εμπειρία μιας χειρουργικής επέμβασης για να ανασυστήσει την αίσθηση της εξαπάτησης που χαράχτηκε στην παιδική ευαισθησία και να υποδείξει τις προβολές της στη συνείδηση του ώριμου αφηγητή.

Ανακαλώντας την παιδική εμπειρία, ο αφηγητής αναγνωρίζει τη θεμελιώδη σημασία της ως συμβόλου που εφεξής οργανώνει τη σχέση του υποκειμένου με τον κόσμο και σφραγίζει την αντίληψή του για την ανθρώπινη μοίρα, ως κατάσταση παγίδευσης σε ένα διαρκές σαδιστικό παιχνίδι, στο πλαίσιο του οποίου κάθε υπόσχεση (και κάθε προσδοκία) αποκαλύπτεται ως δόλια προετοιμασία για την επερχόμενη σφαγή.Η εικόνα του ανθρώπου ως ανυπεράσπιστου θηράματος, παγιδευμένου στη σκοτεινή του μοίρα και προορισμένου να ικανοποιήσει τα θηριώδη ένστικτα ενός κόσμου που επιδίδεται στην παραπλάνησή του, επιτρέπει την ανάγνωση του κειμένου ως ψυχογραφικού αναλόγου της πολιτικής αλληγορίας του Μπρεχτ.


Michel Leiris (Παρίσι 1901-1990)

Γάλλος λογοτέχνης και εθνολόγος.
Νέος είχε προσχωρήσει στο υπερρεαλιστικό κίνημα, γεγονός που φαίνεται από το ενδιαφέρον του για τις ιδέες του Φρόυντ και τη μελέτη των ονείρων. Ασχολήθηκε κυρίως με την αυτοβιογραφία.Έργα του: «Ηλικία ανδρός» (1939), «Ο κανόνας του παιχνιδιού» (4 τόμοι, 1948-1976), κ.α.

Οι εθνικοί ύμνοι

Τους ακούμε συχνά και παντού -σε αθλητικά γεγονότα, κατά τη διάρκεια επισκέψεων αξιωματούχων, σε εθνικούς εορτασμούς και χαρμόσυνα γεγονότα σε χώρες σε όλο τον κόσμο. Και ο κάθε πολίτης πιστεύει ότι ο πιο μελωδικός είναι φυσικά αυτός της χώρας του.Αν δώσουμε όμως λίγη περισσότερη προσοχή στους εθνικούς ύμνους θα διαπιστώσουμε ότι σπάνια αποτελούν ωδές στην ειρήνη και την αρμονία.

Αντίθετα, ο πόλεμος, οι σκληρές συγκρούσεις και το αιματοκύλισμα των εχθρών είναι συνήθως το κοινό τους νόημα.

Μπορεί το Παγκόσμιο να τελείωσε με μία γαλλική κουτουλία και ιταλική νίκη στα πέναλτι, ξεκίνησε όμως με τη γαλλική «Μασσαλιώτιδα», και το «Τραγούδι των Ιταλών».«Συγκροτήστε τις δυνάμεις σας. Θα κάνουμε επέλαση. Είθε το ακάθαρτο αίμα να ποτίσει τα χωράφια μας» τραγουδούσαν οι Γάλλοι παίχτες. «Η μητέρα Ιταλία μάς καλεί. Είμαστε έτοιμοι να πεθάνουμε» τραγουδούσαν οι Ιταλοί.Τις περισσότερες φορές, οι πολίτες των χωρών γνωρίζουν και απαγγέλλουν μόνο τις δύο πρώτες στροφές των εθνικών τους ύμνων, που μιλούν για την όμορφη πατρίδα και το καθήκον του πατριώτη. Οι επόμενες στροφές είναι σκληρότερες, και γι' αυτό συνήθως αποφεύγονται.

Οι Δανοί τραγουδούν για το πώς θα συνθλίψουν τα κρανία των Σουηδών, οι Αργεντίνοι για το δοξασμένο θάνατο για το έθνος, οι Βιετναμέζοι δοξάζονται όταν περνούν πάνω από τα πτώματα των εχθρών τους.

«Οι εθνικοί ύμνοι δημιουργούνται συνήθως σε αποφασιστικές στιγμές στην ιστορία των εθνών, οι οποίες συνήθως χαρακτηρίζονται από πολέμους, βιαιότητες και αιματοκύλισμα», λέει ο Σβερ Λοντγκάαρντ, διεθυντής του Ινστιντούτου Διεθνών Σχέσεων στο Οσλο.Η Νορβηγία, η πατρίδα των Νόμπελ, έχει εθνικό ύμνο που εξυμνεί τις ομορφιές της χώρας -στις πρώτες στροφές, γιατί προς το τέλος καλεί τους Νορβηγούς «να ακονίσουν τα δρεπάνια τους για να αντιμετωπίσουν τους Σουηδούς στη μάχη».

Ο εθνικός ύμνος των ΗΠΑ, που υιοθετήθηκε με έγκριση του Κογκρέσου το 1931, περιγράφει τη μάχη του 1814, στην οποία οι Αμερικανοί από το Φρούριο ΜακΧένρι αντιστάθηκαν στους Βρετανούς.Αν ακούσεις το μεξικανικό εθνικό ύμνο σού δημιουργείται η εντύπωση ότι οι πολίτες είναι ανά πάσα στιγμή έτοιμοι να αρπάξουν ένα πολυβόλο και να πηδήξουν στη σέλα του αλόγου τους για να αντιμετωπίσουν την οποιαδήποτε απειλή.

Η ίδια εντύπωση δημιουργείται και για τους Βρετανούς, καθώς στον εθνικό τους ύμνο επαναλαμβάνεται η φράση «να διασκορπίσουμε τους εχθρούς μας και να τους δούμε να πέφτουν στο έδαφος». Οι Ιρλανδοί με παρόμοιο πάθος τραγουδούν «είμαστε τα παιδιά πολεμικής φυλής και δεν έχουμε ποτέ γνωρίσει την ατίμωση».


Υπάρχουν και χώρες με ειρηνικότερους εθνικούς ύμνους, όπως αυτός των Ελβετών που περιγράφει την ομορφιά του φωτός του ήλιου στις Αλπεις. «Βέβαια δεν πρέπει να μας εκπλήσσει κάτι τέτοιο, γιατί οι Ελβετοί δεν έχουν πολεμήσει τουλάχιστον για 500 χρόνια», σχολιάζει ο Λοντγκάαρντ.Ο προτεινόμενος εθνικός ύμνος για το Αφγανιστάν ηχεί με απαισιόδοξη νότα -«όσο αναπνέει ακόμη και ο τελευταίος Αφγανός, αυτό το Αφγανιστάν θα παραμείνει». Και στο Ιράκ, τρία χρόνια μετά την στρατιωτική επιχείρηση, στον προτεινόμενο εθνικό ύμνο εξαίρεται η ομορφιά της χώρας αλλά και οι αποφασιστικότητα των νεών Ιρακινών να πεθάνουν για την ανεξαρτησία.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 15/07/2006

http://www.enet.gr/online/online_text/c=111,dt=15.07.2006,id=98457004